Dlaczego należy wykonywać badania tętnic szyjnych ?

Kategoria: 
Choroby naczyń

Wprowadzenie
W statystyce umieralności udary mózgu plasują się na trzecim miejscu, po zawałach serca i chorobach nowotworowych. W 85 proc. wszystkich przypadków spowodowane są gwałtownym zatrzymaniem dopływu krwi do mózgu na skutek niedrożności tętnic, zmian zakrzepowych - mówimy wówczas o zawale mózgu - a w ok. 20 proc. przyczyną udaru jest wylew krwi do mózgu.
Udar niedokrwienny mózgu powstaje w wyniku zwężenia i zaczopowania tętnic zewnątrzczaszkowych - szyjnej oraz kręgowej, która biegnie wewnątrz kręgosłupa szyjnego. Zwężenia tętnic pojawiają się zwłaszcza w miażdżycy naczyń (blaszka miażdżycowa zwężająca światło naczynia). Do powstania zatorów mózgowych przyczyniają się niektóre choroby serca, m.in. zaburzenia rytmu, wady zastawek, zawał serca. Gdy serce jest niewydolne, nie kurczy się prawidłowo, w jego komorach i przedsionkach powstają skrzepliny, które, wędrując z prądem krwi do mózgu, czopują naczynia. Zatory są też czasem efektem zmian miażdżycowych w innych tętnicach, z których skrzepliny przedostają się do tętnic mózgowych.

Objawy
Pierwszymi sygnałami udaru mózgu mogą być: zawroty głowy; zaburzenia widzenia; przejściowe zaburzenia mowy; czasem niewielki, przemijający niedowład kończyny; omdlenia. Symptomy te, ze względu na swój incydentalny charakter, bywają czasem lekceważone przez pacjentów, co może opóźniać rozpoznanie i leczenie choroby. W ostatnich latach śmiertelność z powodu choroby niedokrwiennej serca zmniejszyła się w Polsce o ok. 20 proc., natomiast współczynnik umieralności z powodu udaru mózgu zmalał tylko o 8 proc. u mężczyzn i o 4 proc. u kobiet. Pacjenci z chorobą niedokrwienną serca to ci, u których stwierdza się miażdżycę obwodową. U ok. 15 proc. osób z chorobą wieńcową występują zwężenia tętnic szyjnych.

Badanie tętnic szyjnych
Tętnice zewnątrzczaszkowe są dla nas jakby oknem otwartym na naczynia całego organizmu.Tętnica szyjna przebiega dość powierzchownie, blisko skóry, a w związku z tym łatwo możemy ją zbadać - stosując prostą metodę diagnostyczną, jaką jest ultrasonografia doplerowska (triplex Dopler - badanie obrazujące zarówno morfologię zmian jak również oceniające przepływ) - i ocenić stopień zaawansowania miażdżycy, rozpoznać zwężenia i niedrożności. W razie wątpliwości wdraża się dalsze procedury diagnostyczne.
O ile badania echokardiograficzne serca są bardzo rozpowszechnione, to badania tętnic obwodowych (w tym również nerkowych, udowych) wykonywane są na mniejszą skalę. Tymczasem jest to diagnostyka mająca duże znaczenie w profilaktyce i leczeniu udarów mózgu.

 


Na zdjęciu przedstawiono rozgałęzienie tętnic szyjnych z zaznaczonymi (czerwonymi strzałkami) masywnymi blaszkami miażdżycowymi

Leczenie
Istnieją dwie metody leczenia zwężeń tętnic szyjnych - chirurgiczna lub przezskórnego poszerzania, poprzez wstawianie stentów (rodzaj wewnątrznaczyniowych protez).
Pacjenci najchętniej godzą się na implantację stentów, z uwagi na fakt, że są to zabiegi mało inwazyjne, natomiast mniej chętnie decydują się na leczenie chirurgiczne.

Profilaktyka
Życie ludzkie ulega stale wydłużeniu. Mamy coraz więcej osób powyżej 80. roku życia. Osiągając taki wiek chcemy pozostawać jak najdłużej w dobrej kondycji zdrowotnej, żyć pełnią życia. Dlatego więc, aby nasz mózg był jak najlepiej ukrwiony, by jak najdłużej funkcjonował, powinniśmy przeprowadzać badania tętnic szyjnych. Dotyczy to szczególnie osób z zaawansowaną chorobą wieńcową.
Profilaktyka udaru mózgu polega na obniżeniu ryzyka w grupie osób, u których nie występują objawy tej choroby. Można to osiągnąć wpływając na tzw. modyfikowalne czynniki ryzyka, do których zalicza się: nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zaburzenia lipidowe - hipercholesterolemię, migotanie przedsionków, palenie papierosów. Wśród możliwych innych modyfikowalnych czynników ryzyka udaru mózgu wymienia się również: aktywność fizyczną, nadużywanie alkoholu, otyłość, nawyki dietetyczne.
Celem pierwotnej profilaktyki jest zapobieganie pierwszemu udarowi mózgu. Po przebytym udarze niedokrwiennym występują nawroty choroby i pacjent poddawany jest już indywidualnej terapii.
Chory musi mieć świadomość, że przy wystąpieniu charakterystycznych objawów powinien natychmiast zwrócić się do lekarza podstawowej opieki (przy ostrych objawach trzeba wezwać pomoc), który zadecyduje o dalszym diagnozowaniu i wyda skierowanie do specjalisty.
Sieć ultrasonografów w samym Krakowie, a także w innych ośrodkach terenowych, jest bardzo duża i, mimo pewnego czasu oczekiwania na badanie, na pewno można je będzie wykonać. Ważne jest, aby badanie przeprowadził doświadczony ultrasonografista. Badanie tętnic zewnątrzczaszkowych powinno być wykonywane u osób powyżej 50. roku życia, zwłaszcza jeśli stwierdzono u nich chorobę niedokrwienną serca.

Inwalidztwo spowodowane udarem mózgu jest bardziej przykre i kosztowne dla państwa niż wywołane zawałem serca. Dlatego też trzeba dołożyć wszelkich starań, aby upowszechnić diagnozowanie tętnic. Zapadalność na udary mózgu w Polsce kształtuje się na średnim europejskim poziomie, natomiast umieralność należy do jednej z najwyższych i nie wykazuje tendencji spadkowej. Mimo że w ostatnich dziesięcioleciach dzięki intensywnemu leczeniu chorych ze świeżym udarem w oddziałach udarowych uzyskano znaczne zmniejszenie wczesnej śmiertelności, zasadniczą rolę w obniżeniu umieralności uzyskano dzięki efektywnej profilaktyce.