Dieta w zespole jelita drażliwego i zaburzeniach czynnościowych

Kategoria: 
Porady

Niewłaściwy sposób odżywiania może nasilać objawy choroby. Z tego względu konieczna jest modyfikacja żywienia zależna od postaci i okresu choroby, która na ogół zmniejsza szereg objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Polega ona na indywidualnej eliminacji niektórych produktów żywnościowych nasilających dolegliwości. Należą do nich produkty wzdymające jak cebula, kapusta gotowana, suche warzywa strączkowe. U części chorych występuje nietolerancja na cukier mlekowy laktozę. Dlatego po spożyciu mleka i innych produktów mlecznych występuje nasilenie objawów: wzdęcia i biegunka. Należy wykluczyć mleko, sery, jogurty i inne potrawy zawierające mleko. Wskazane jest też ograniczenie lub całkowite wykluczenie z diety kawy naturalnej i mocnej herbaty ponieważ zawarta w nich kofeina czy teina zwiększa kurczliwość mięśniówki jelita cienkiego i grubego i w ten sposób może nasilać dolegliwości. Z tego samego względu zaleca się unikania picia wszelkich napojów alkoholowych. Modyfikacja diety zależy od postępu choroby.
W okresie biegunek konieczne jest zastosowanie diety ubogoresztkowej polegającej na ograniczeniu spożycia produktów zawierających włókna roślinne (poniżej 10 g/dziennie).
Zaleca się:

  • spożywanie oczyszczonych produktów zbożowych (pieczywo z mąki pszennej wysoko przemiałowej, łuszczony ryż, makarony itp.),
  • ograniczenie spożycia surowych owoców zwłaszcza pestkowych, orzechów i warzyw bogatych w błonnik pokarmowy,
  • ograniczenie spożycia gruboziarnistych kasz, owsianki i razowego pieczywa oraz ostrych przypraw i alkoholu.

W okresie znacznego nasilenia się dolegliwości, zwłaszcza występowania biegunek istotna jest też modyfikacja sposobu przyrządzania potraw. Zaleca się następujące technologie przyrządzania posiłków:

  • gotowanie i gotowanie na parze,
  • pieczenie w folii,
  • duszenie.

W okresie zaparć zaleca się wypijanie co najmniej 1,5 l płynów oraz dietę bogatoresztkową zawierającą co najmniej 30-50 g włókien roślinnych. Taka dieta zwiększa masę stolca, przyspiesza pasaż treści pokarmowej przez przewód pokarmowy i poprawia jego konsystencję a tym samym ułatwia i przyspiesza wydalanie stolca.

Zaleca się:

  • zwiększenie spożycia surowych owoców (zwłaszcza pestkowych) i warzyw o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego (np. buraków, brukwi, kapusty itp.),
  • zwiększenia konsumpcji kasz gruboziarnistych, owsianki, pieczywa razowego,
  • dodatek 1/4-1/2 szklanki otręb pszennych do codziennej diety.

Skuteczność tej diety zależy od cech osobniczych chorego. Czasami, u niektórych chorych może wywoływać wzdęcia, których można uniknąć zastępując naturalne produkty zawierające włókna roślinne preparatami złożonymi z syntetycznych włókien polikarbofilu lub zawierających metacelulozę i psyllium.

Wskazówki dietetyczne dla chorych na zespół jelita nadwrażliwego w okresie biegunek

Rodzaje produktów

Zalecane

Przeciwwskazane

Płyny

słaba kawa z zabielaczem, słaba herbata, kawa zbożowa, mleko i śmietanka tylko przy braku nietolerancji na laktozę, rozcieńczone soki owocowe i warzywne

mleko, kefiry, jogurty (przy występującej nietolerancji na laktozę), mocna kawa i herbata, napoje alkoholowe

Sery

twaróg i sery topione ubogotłuszczowe (tylko przy braku nietolerancji na laktozę)

tłuste sery żółte i topione

Tłuszcze

masło, miękkie margaryny (np. słoneczna, kujawska itp.)

smalec, słonina, łój wołowy, topione masło

Jaja

gotowane na miękko

nadmierne spożycie żółtek

Mięso

cielęce, wołowe, indyk, kurczaki, królik, chude ryby gotowane (np. sandacz, dorsz)

tłusta wieprzowina, baranina, podroby i dziczyzna, tłusty drób (kaczki, gęsi)

Wędliny

parówki delikatesowe, szynka, polędwica

pozostałe wędliny pasztety

Zupy

buliony, przecierane warzywa, rosół (chudy)

zupy zabielane śmietaną i o dużej zawartości warzyw (np. kapusty, buraków itp.) oraz kasz

Produkty zbożowe

biały chleb pszenny, bułki, drobne makarony, kaszka pszenna, ryż łuszczony, biszkopty, "petit beuerry"

pieczywo ciemne-razowe, chleb z dodatkiem błonnika i ziaren (np. słonecznika, sezamu itp.), tłuste pieczywo cukiernicze

Warzywa

marchew, sałata, ziemniaki, (najlepiej pure). rzodkiewki, pomidory (bez skórki), ogórki (indywidualna tolerancja)

o dużej zawartości błonnika pokarmowego: kapustne, buraki, brukselka, kalafior, groszek, strączkowe suche, świeża fasolka, kalarepa

Owoce

jabłka (mus), pestkowe przecierane, banany, owoce cytrusowe, arbuzy

pestkowe nieprzecierane (np. truskawki, maliny, porzeczki), morele, śliwki, gruszki, ananasy

Desery i słodycze

galaretki owocowe, kisiele, budynie, lody (przy braku nietolerancji na laktozę), landrynki, miód

czekolada, bita śmietana, ciastka i cukierki z dodatkiem czekolady, orzechy, konfitury z owoców pestkowych

Przyprawy

sól, cukier, kminek, pietruszka. kwasek cytrynowy, sok z cytryny

korzenne, musztarda, chrzan, curry i chili, ostra papryka i pieprz

 

Wskazówki dietetyczne dla chorych na zespół jelita nadwrażliwego w okresie zaparć

Rodzaje produktów

Zalecane

Przeciwwskazane

Płyny

mleko 0,5 lub 1,5%, kefir, jogurty, maślanka, kawa zbożowa, słaba herbata, napary ziołowe, napoje fermentowane z mleka

napoje alkoholowe, kakao, czekolada, mocna kawa i herbata

Sery

twaróg i bialy ser chudy lub półtłusty

pozostałe

Tłuszcze

oleje roślinne: słonecznikowy, sojowy, olej z oliwek, margaryny miękkie (np. słoneczna) i masło w ograniczonych ilościach

smalec, słonina, łój wołowy; topione masło

Jaja

bialka, żołtka do 3 sztuk tygodniowo

duże ilości żółtek

Mięso

chude: cielęcina, wołowina, indyk, kurczaki, królik

tłuste: wieprzowina, baranina, podroby, dziczyzna

Ryby

chude: dorsz, karmazyn, sandacz, szczupak, lin, leszcz, karaś

pozostałe ryby

Wędliny

chuda szynka, polędwica, parówki delikatesowe

pozostałe i pasztety

Zupy

na wywarach z włoszczyzny. warzywne, krupniki, mleczno- owocowe, zagęszczone zawiesiną z mąki i mleka

na tłustych wywarach z kości, mięsa i drobiu oraz ryb, zaprawione śmietaną

Produkty zbożowe

pieczywo ciemne, o dużej zawartości błonnika, razowe, żytnie, Grahama, z dodatkiem otręb i ziaren, pieczywo chrupkie, pumpernikiel itp. mąki: żytnia, pszenna niskiego przemiału, kasza gryczana, jęczmienna, jaglana, pęczak, płatki owsiane, kiełki pszenne

chleb pszenny z wysokiego przemiału, mąki z wysokiego przemiału, ziemniaczana,. kasze: manna, kukurydziana, ryż

Warzywa

wszystkie warzywa a zwłaszcza bogate w błonnik pokarmowy (kapustne, buraki, brukiew, kalarepa itp.), ziemniaki gotowane, pieczone, pure

ziemniaki, frytki, smażone, placki ziemniaczane

Owoce

wszystkie owoce

banany (wrażliwość indywidualna na zwiększenie zaparć)

Desery i słodycze

surowe owoce, kompoty, galaretki, budynie, powidła, miód, dżemy i marmolady, cukierki twarde np. landrynki

czekolada i cukierki czekoladowe, pralinki, ciastka w czekoladzie, konfitury wysokosłodzone, torty, kremy cukiernicze, bita śmietana, lody

Przyprawy

liście laurowe, angielskie ziele, koperek, wanilia, sok z cytryny, pozostałe w ograniczonych ilościach

chili, curry, ostra papryka i pieprz