S\u0105 to jednocze\u015bnie zaburzenia odgrywaj\u0105ce zasadnicz\u0105 rol\u0119 w rozwoju mia\u017cd\u017cycy.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego st\u0142uszczenie w\u0105troby nie powinno by\u0107 traktowane wy\u0142\u0105cznie jako problem hepatologiczny. U wielu pacjent\u00f3w mo\u017ce by\u0107 jednym z pierwszych widocznych sygna\u0142\u00f3w og\u00f3lnoustrojowej dysfunkcji metabolicznej<\/strong>, na d\u0142ugo zanim pojawi\u0105 si\u0119 objawy cukrzycy, choroby wie\u0144cowej, mia\u017cd\u017cycy t\u0119tnic szyjnych czy choroby t\u0119tnic ko\u0144czyn dolnych.<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119cej, problem zaczyna si\u0119 coraz wcze\u015bniej. MASLD wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c u dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Europejskie stanowisko ESPGHAN opublikowane w 2026 roku wskazuje, \u017ce choroba dotyczy ponad 5% dzieci w Europie i jest najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 utrzymuj\u0105cego si\u0119 zwi\u0119kszenia aktywno\u015bci enzym\u00f3w w\u0105trobowych w tej grupie wiekowej. [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n St\u0142uszczenie oznacza nadmierne gromadzenie lipid\u00f3w, przede wszystkim trigliceryd\u00f3w, w hepatocytach.<\/p>\n\n\n\n Nie u ka\u017cdego chorego oznacza to od razu ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119 w\u0105troby. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przez wiele lat utrzymuje si\u0119 jedynie st\u0142uszczenie. U innych dochodzi jednak do zapalenia, okre\u015blanego obecnie jako MASH \u2014 metabolic dysfunction-associated steatohepatitis<\/strong>, nast\u0119pnie w\u0142\u00f3knienia, marsko\u015bci, a niekiedy raka w\u0105trobowokom\u00f3rkowego.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie nie ka\u017cde st\u0142uszczenie jest MASLD.<\/p>\n\n\n\n T\u0142uszcz mo\u017ce gromadzi\u0107 si\u0119 w w\u0105trobie r\u00f3wnie\u017c w przebiegu nadmiernego spo\u017cywania alkoholu, dzia\u0142ania niekt\u00f3rych lek\u00f3w, zaburze\u0144 genetycznych i metabolicznych oraz innych chor\u00f3b w\u0105troby. Ma to szczeg\u00f3lne znaczenie u dzieci, os\u00f3b szczup\u0142ych oraz pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych typowe zaburzenia metaboliczne nie wyst\u0119puj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Samo stwierdzenie w badaniu USG \u201ew\u0105troby st\u0142uszczonej\u201d nie powinno wi\u0119c ko\u0144czy\u0107 diagnostyki. Wa\u017cniejsze jest pytanie:<\/p>\n\n\n\n Dlaczego w\u0105troba u danego pacjenta zacz\u0119\u0142a gromadzi\u0107 t\u0142uszcz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jednym z najbardziej rozpowszechnionych uproszcze\u0144 jest przekonanie:<\/p>\n\n\n\n \u201eMam t\u0142uszcz w w\u0105trobie, poniewa\u017c jem za du\u017co t\u0142uszczu\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W rzeczywisto\u015bci tylko cz\u0119\u015b\u0107 t\u0142uszczu zgromadzonego w hepatocytach pochodzi bezpo\u015brednio z t\u0142uszczu znajduj\u0105cego si\u0119 w po\u017cywieniu.<\/p>\n\n\n\n Klasyczne badanie Kerry Donnelly i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z wykorzystaniem stabilnych izotop\u00f3w pozwoli\u0142o dok\u0142adnie prze\u015bledzi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a kwas\u00f3w t\u0142uszczowych odk\u0142adanych w w\u0105trobie pacjent\u00f3w ze st\u0142uszczeniem.<\/p>\n\n\n\n Oko\u0142o 59% pochodzi\u0142o z kr\u0105\u017c\u0105cych wolnych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych uwalnianych g\u0142\u00f3wnie z tkanki t\u0142uszczowej, oko\u0142o 26% powstawa\u0142o w samej w\u0105trobie w procesie de novo lipogenezy, a oko\u0142o 15% pochodzi\u0142o bezpo\u015brednio z t\u0142uszczu dostarczonego z po\u017cywieniem<\/strong>. Badanie by\u0142o niewielkie i warto\u015bci te nie s\u0105 uniwersalne dla ka\u017cdego cz\u0142owieka, ale bardzo dobrze pokazuj\u0105 podstawow\u0105 fizjologi\u0119 problemu. [3]<\/a><\/p>\n\n\n\n W\u0105troba mo\u017ce wi\u0119c zosta\u0107 \u201ezalana\u201d t\u0142uszczem nawet wtedy, gdy pacjent nie spo\u017cywa wyj\u0105tkowo t\u0142ustej diety.<\/p>\n\n\n\n To jeden z najciekawszych paradoks\u00f3w metabolicznych.<\/p>\n\n\n\n W prawid\u0142owych warunkach insulina hamuje lipoliz\u0119<\/strong>, czyli uwalnianie kwas\u00f3w t\u0142uszczowych z adipocyt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Po posi\u0142ku organizm otrzymuje informacj\u0119, \u017ce energia jest dost\u0119pna. Nie ma wi\u0119c potrzeby jednoczesnego uruchamiania zapas\u00f3w zgromadzonych w tkance t\u0142uszczowej.<\/p>\n\n\n\n Problem zaczyna si\u0119 wraz z insulinooporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tkanki coraz s\u0142abiej odpowiadaj\u0105 na insulin\u0119, dlatego trzustka zaczyna wydziela\u0107 jej wi\u0119cej. Rozwija si\u0119 hiperinsulinemia kompensacyjna<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Ale insulinooporna staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tkanka t\u0142uszczowa.<\/p>\n\n\n\n Insulina coraz gorzej hamuje lipoliz\u0119, a z adipocyt\u00f3w nadal uwalniane s\u0105 wolne kwasy t\u0142uszczowe \u2014 FFA\/NEFA. Trafiaj\u0105 one z krwi\u0105 mi\u0119dzy innymi do w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie w\u0105troba nadal mo\u017ce intensywnie syntetyzowa\u0107 nowe kwasy t\u0142uszczowe.<\/p>\n\n\n\n Powstaje wi\u0119c pozornie paradoksalna sytuacja:<\/p>\n\n\n\n Du\u017co insuliny + nasilona lipoliza + zwi\u0119kszony nap\u0142yw FFA do w\u0105troby + nasilona synteza t\u0142uszczu w w\u0105trobie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W\u0105troba nie jest jedynie biernym magazynem t\u0142uszczu. Potrafi go r\u00f3wnie\u017c produkowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Proces ten nazywamy de novo lipogenesis \u2014 DNL<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Przy nadmiernej poda\u017cy energii oraz du\u017cej dost\u0119pno\u015bci substrat\u00f3w w\u0119glowodanowych w\u0105troba mo\u017ce przekszta\u0142ca\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 z nich w kwasy t\u0142uszczowe, z kt\u00f3rych nast\u0119pnie powstaj\u0105 triglicerydy.<\/p>\n\n\n\n Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 mi\u0119dzy innymi czynniki transkrypcyjne ChREBP i SREBP-1c<\/strong>, reguluj\u0105ce ekspresj\u0119 enzym\u00f3w lipogenezy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego cz\u0142owiek mo\u017ce rozwija\u0107 st\u0142uszczenie w\u0105troby nie tylko na diecie wysokot\u0142uszczowej, lecz r\u00f3wnie\u017c na diecie bogatej w nadmiar kalorii, cukry dodane, s\u0142odzone napoje i \u017cywno\u015b\u0107 wysoko przetworzon\u0105.<\/p>\n\n\n\n MASLD nie jest ju\u017c wy\u0142\u0105cznie chorob\u0105 doros\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n W 2026 roku ESPGHAN zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119, \u017ce metaboliczna st\u0142uszczeniowa choroba w\u0105troby jest najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 przewlekle zwi\u0119kszonej aktywno\u015bci enzym\u00f3w w\u0105trobowych u europejskich dzieci i dotyczy ponad 5% populacji pediatrycznej. [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119ksze ryzyko wyst\u0119puje u dzieci z oty\u0142o\u015bci\u0105, insulinooporno\u015bci\u0105, nieprawid\u0142owym profilem lipidowym oraz cukrzyc\u0105 typu 2.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie szczeg\u00f3lnie wa\u017cna jest jedna zasada:<\/p>\n\n\n\n St\u0142uszczenia w\u0105troby u ma\u0142ego dziecka nie wolno automatycznie t\u0142umaczy\u0107 diet\u0105 lub oty\u0142o\u015bci\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n MASLD jest rzadko rozpoznawane poni\u017cej 5. roku \u017cycia, a dziecko poni\u017cej 8. roku \u017cycia ze st\u0142uszczeniem powinno by\u0107 skierowane do specjalisty w celu poszukiwania r\u00f3wnie\u017c innych przyczyn choroby. Podobnej ostro\u017cno\u015bci wymaga st\u0142uszczenie wyst\u0119puj\u0105ce u dziecka bez nadwagi. [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n W gr\u0119 mog\u0105 wchodzi\u0107 mi\u0119dzy innymi choroby metaboliczne, genetyczne, zaburzenia mitochondrialne, choroba Wilsona, niedob\u00f3r alfa-1-antytrypsyny, niekt\u00f3re zaburzenia hormonalne oraz inne choroby w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zek MASLD z cukrzyc\u0105 typu 2 dzia\u0142a w obie strony.<\/p>\n\n\n\n Insulinooporno\u015b\u0107 sprzyja nap\u0142ywowi wolnych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych do w\u0105troby i zwi\u0119ksza DNL.<\/p>\n\n\n\n Z kolei st\u0142uszczona, insulinooporna w\u0105troba gorzej kontroluje produkcj\u0119 glukozy oraz lipid\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Powstaje b\u0142\u0119dne ko\u0142o:<\/p>\n\n\n\n Insulinooporno\u015b\u0107 \u2192 hiperinsulinemia \u2192 st\u0142uszczenie w\u0105troby \u2192 dalsze pogorszenie metabolizmu glukozy i lipid\u00f3w \u2192 nasilenie insulinooporno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dlatego MASLD jest szczeg\u00f3lnie cz\u0119sta u os\u00f3b z cukrzyc\u0105 typu 2.<\/p>\n\n\n\n W przypadku dzieci i m\u0142odzie\u017cy istotne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce im wcze\u015bniej rozpoczyna si\u0119 zaburzenie metaboliczne, tym d\u0142u\u017csza jest p\u00f3\u017aniejsza ekspozycja organizmu na hiperglikemi\u0119, dyslipidemi\u0119 i inne czynniki ryzyka naczyniowego.<\/p>\n\n\n\n Fruktoza nie jest metabolizowana identycznie jak glukoza.<\/p>\n\n\n\n Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 jej metabolizmu odbywa si\u0119 w w\u0105trobie.<\/p>\n\n\n\n W hepatocycie fruktoza jest szybko fosforylowana przez ketoheksokinaz\u0119 do fruktozo-1-fosforanu. Szlak ten omija jeden z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w regulacyjnych glikolizy zwi\u0105zany z fosfofruktokinaz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Przy du\u017cej poda\u017cy fruktozy hepatocyt otrzymuje wi\u0119c szybko du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 substrat\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 zosta\u0107 wykorzystane do produkcji trigliceryd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Fruktoza aktywuje tak\u017ce ChREBP i SREBP-1c, zwi\u0119kszaj\u0105c ekspresj\u0119 enzym\u00f3w odpowiedzialnych za lipogenez\u0119 i sprzyjaj\u0105c de novo syntezie kwas\u00f3w t\u0142uszczowych. [6]<\/a><\/p>\n\n\n\n Metabolizm du\u017cej ilo\u015bci fruktozy ma jeszcze jedn\u0105 charakterystyczn\u0105 cech\u0119.<\/p>\n\n\n\n Fosforylacja fruktozy szybko zu\u017cywa ATP. Zwi\u0119ksza si\u0119 degradacja AMP, a w konsekwencji mo\u017ce wzrasta\u0107 produkcja kwasu moczowego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Powstaje interesuj\u0105ce po\u0142\u0105czenie metaboliczne:<\/p>\n\n\n\n Fruktoza \u2192 zu\u017cycie ATP \u2192 zwi\u0119kszona produkcja kwasu moczowego \u2192 stres metaboliczny \u2192 lipogeneza \u2192 st\u0142uszczenie w\u0105troby.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce ka\u017cda osoba spo\u017cywaj\u0105ca fruktoz\u0119 rozwinie hiperurykemi\u0119 lub MASLD. Znaczenie maj\u0105 dawka, ca\u0142kowity bilans energetyczny, aktywno\u015b\u0107 fizyczna, masa cia\u0142a, genetyka oraz ca\u0142y wzorzec \u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n Nie. To bardzo wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie.<\/p>\n\n\n\n Jab\u0142ko nie jest metabolicznym odpowiednikiem p\u00f3\u0142 litra s\u0142odzonego napoju.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W ca\u0142ych owocach fruktoza wyst\u0119puje razem z wod\u0105, b\u0142onnikiem, mikroelementami i polifenolami. G\u0119sto\u015b\u0107 energetyczna jest stosunkowo niewielka, pokarm spo\u017cywany jest wolniej, a jednorazowa dawka cukru jest ograniczona.<\/p>\n\n\n\n Znacznie wi\u0119kszym problemem s\u0105 skoncentrowane i \u0142atwo przyswajalne \u017ar\u00f3d\u0142a cukr\u00f3w: s\u0142odzone napoje, napoje energetyczne, znaczne ilo\u015bci sok\u00f3w i nektar\u00f3w, s\u0142odycze, syropy oraz produkty ultraprzetworzone zawieraj\u0105ce du\u017co cukr\u00f3w dodanych.<\/p>\n\n\n\n Problemem nie jest wi\u0119c \u201efruktoza jako trucizna\u201d, lecz przede wszystkim jej du\u017ca poda\u017c w kontek\u015bcie nadmiaru energii i \u0142atwo dost\u0119pnych cukr\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnanie metabolizmu fruktozy i alkoholu jest bardzo interesuj\u0105ce, ale bywa nadmiernie upraszczane.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 podobie\u0144stwa. Zar\u00f3wno alkohol, jak i du\u017ce ilo\u015bci fruktozy s\u0105 w znacznej cz\u0119\u015bci metabolizowane w w\u0105trobie, mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 syntez\u0119 trigliceryd\u00f3w, nasila\u0107 stres oksydacyjny i prowadzi\u0107 do st\u0142uszczenia.<\/p>\n\n\n\n Mechanizmy nie s\u0105 jednak identyczne.<\/p>\n\n\n\n Etanol jest przekszta\u0142cany do aldehydu octowego, a nast\u0119pnie do octanu. Aldehyd octowy jest bezpo\u015brednio toksycznym metabolitem alkoholu.<\/p>\n\n\n\n Metabolizm alkoholu zwi\u0119ksza stosunek NADH\/NAD+, hamuj\u0105c \u03b2-oksydacj\u0119 kwas\u00f3w t\u0142uszczowych i u\u0142atwiaj\u0105c ich gromadzenie w postaci trigliceryd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Przy przewlek\u0142ej ekspozycji znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c CYP2E1 i powstawanie reaktywnych form tlenu.<\/p>\n\n\n\n Fruktoza dzia\u0142a inaczej: przez ketoheksokinaz\u0119, szybkie zu\u017cycie ATP, produkcj\u0119 kwasu moczowego oraz aktywacj\u0119 ChREBP i szlak\u00f3w de novo lipogenezy.<\/p>\n\n\n\n Dlatego popularne zdanie \u201efruktoza to alkohol bez procent\u00f3w\u201d<\/strong> jest chwytliwe, ale biochemicznie nieprecyzyjne.<\/p>\n\n\n\n Lepsze jest stwierdzenie:<\/p>\n\n\n\n Nadmiar fruktozy i nadmiar alkoholu mog\u0105 r\u00f3\u017cnymi drogami prowadzi\u0107 do podobnego efektu ko\u0144cowego \u2014 gromadzenia trigliceryd\u00f3w w hepatocytach.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W ostatnich latach szczeg\u00f3lnie w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych rozpowszechni\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce tzw. \u201eseed oils\u201d, czyli oleje otrzymywane z nasion, s\u0105 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn insulinooporno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Dost\u0119pne dane kliniczne nie pozwalaj\u0105 na taki wniosek.<\/p>\n\n\n\n Znacznie mocniejsze dowody przemawiaj\u0105 za tym, \u017ce znaczenie ma ca\u0142y wzorzec \u017cywienia, bilans energetyczny oraz rodzaj spo\u017cywanych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to, \u017ce spos\u00f3b wykorzystywania oleju jest bez znaczenia.<\/p>\n\n\n\n D\u0142ugotrwa\u0142e i wielokrotne podgrzewanie t\u0142uszczu w wysokiej temperaturze powoduje peroksydacj\u0119 lipid\u00f3w i powstawanie reaktywnych produkt\u00f3w utleniania, w tym aldehyd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Mechanistycznie istniej\u0105 podstawy, aby ogranicza\u0107 wielokrotne wykorzystywanie tego samego t\u0142uszczu do g\u0142\u0119bokiego sma\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie trzeba oddzieli\u0107 mechanizm laboratoryjny od dowod\u00f3w klinicznych.<\/p>\n\n\n\n W opublikowanym w 2026 roku randomizowanym badaniu crossover 19 zdrowych m\u0119\u017cczyzn otrzymywa\u0142o posi\u0142ki przygotowane z olejem \u015bwie\u017cym albo wielokrotnie podgrzewanym. Nie stwierdzono ostrego pogorszenia funkcji \u015br\u00f3db\u0142onka, sztywno\u015bci t\u0119tnic ani glikemii po posi\u0142ku zawieraj\u0105cym podgrzewany olej. Badanie by\u0142o jednak kr\u00f3tkoterminowe i nie pozwala odpowiedzie\u0107 na pytanie o skutki wieloletniego spo\u017cywania produkt\u00f3w utleniania lipid\u00f3w. [10]<\/a><\/p>\n\n\n\n Najbardziej uzasadniony wniosek brzmi wi\u0119c:<\/p>\n\n\n\n Nie ma dobrych dowod\u00f3w, \u017ce zwyk\u0142e oleje ro\u015blinne same powoduj\u0105 insulinooporno\u015b\u0107, ale regularne spo\u017cywanie g\u0142\u0119boko sma\u017conej \u017cywno\u015bci i wielokrotne podgrzewanie tego samego oleju nie jest praktyk\u0105 korzystn\u0105 dla zdrowia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rodzaj spo\u017cywanego t\u0142uszczu ma znaczenie.<\/p>\n\n\n\n T\u0142uszcze nasycone znajduj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy innymi w du\u017cych ilo\u015bciach w ma\u015ble, t\u0142ustym mi\u0119sie, boczku, cz\u0119\u015bci w\u0119dlin oraz niekt\u00f3rych wysoko przetworzonych produktach nie wywieraj\u0105 takiego samego wp\u0142ywu metabolicznego jak wielo- i jednonienasycone kwasy t\u0142uszczowe znajduj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy innymi w oliwie, orzechach, nasionach, awokado i rybach.<\/p>\n\n\n\n Dlatego pytanie \u201eIle t\u0142uszczu jem?\u201d<\/strong> jest niewystarczaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Trzeba zapyta\u0107:<\/p>\n\n\n\n \u201eJaki t\u0142uszcz jem, w jakiej ilo\u015bci i w ramach jakiego ca\u0142kowitego bilansu energetycznego?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie ma wiarygodnych dowod\u00f3w, \u017ce czerwone mi\u0119so samo w sobie odt\u0142uszcza w\u0105trob\u0119 lub jest metod\u0105 leczenia MASLD.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d wi\u0119c bior\u0105 si\u0119 obserwacje os\u00f3b, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y je\u015b\u0107 wi\u0119cej mi\u0119sa na diecie niskow\u0119glowodanowej i jednocze\u015bnie stwierdzi\u0142y popraw\u0119 st\u0142uszczenia?<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej zmieni\u0142o si\u0119 znacznie wi\u0119cej ni\u017c samo spo\u017cycie mi\u0119sa.<\/p>\n\n\n\n Pacjent przesta\u0142 pi\u0107 s\u0142odzone napoje, ograniczy\u0142 s\u0142odycze, pieczywo, przek\u0105ski i produkty ultraprzetworzone, zmniejszy\u0142 ca\u0142kowit\u0105 poda\u017c energii, schud\u0142, obni\u017cy\u0142 st\u0119\u017cenie insuliny oraz ograniczy\u0142 de novo lipogenez\u0119.<\/p>\n\n\n\n W konsekwencji t\u0142uszczu w w\u0105trobie mog\u0142o rzeczywi\u015bcie uby\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to jednak, \u017ce to mi\u0119so by\u0142o czynnikiem lecz\u0105cym<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Dane obserwacyjne wskazuj\u0105 wr\u0119cz na zale\u017cno\u015b\u0107 w przeciwnym kierunku. Metaanaliza z 2024 roku wykaza\u0142a zwi\u0105zek wi\u0119kszego spo\u017cycia czerwonego mi\u0119sa z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem NAFLD. Zale\u017cno\u015b\u0107 by\u0142a szczeg\u00f3lnie widoczna w przypadku mi\u0119sa przetworzonego. Ka\u017cde dodatkowe 25 g przetworzonego czerwonego mi\u0119sa dziennie wi\u0105za\u0142o si\u0119 w analizowanych badaniach z oko\u0142o 11% wi\u0119kszym ryzykiem NAFLD. S\u0105 to jednak dane obserwacyjne i nie dowodz\u0105 bezpo\u015bredniej przyczynowo\u015bci. [4]<\/a><\/p>\n\n\n\n Dlatego rozs\u0105dny wniosek brzmi:<\/p>\n\n\n\n Czerwone mi\u0119so mo\u017ce by\u0107 elementem diety, ale nie jest terapi\u0105 st\u0142uszczenia w\u0105troby. Szczeg\u00f3lnie warto ogranicza\u0107 mi\u0119so wysoko przetworzone.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dieta ketogeniczna jest interesuj\u0105c\u0105 interwencj\u0105 metaboliczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Bardzo du\u017ce ograniczenie w\u0119glowodan\u00f3w zmniejsza poposi\u0142kowe zapotrzebowanie na insulin\u0119, ogranicza dost\u0119pno\u015b\u0107 substrat\u00f3w dla DNL oraz zwi\u0119ksza utlenianie kwas\u00f3w t\u0142uszczowych i ketogenez\u0119.<\/p>\n\n\n\n Dlatego z fizjologicznego punktu widzenia mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce dieta ketogeniczna u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w b\u0119dzie prowadzi\u0142a do zmniejszenia st\u0142uszczenia w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n I rzeczywi\u015bcie \u2014 poprawa taka jest obserwowana.<\/p>\n\n\n\n Ale trzeba rozdzieli\u0107 kilka kwestii.<\/p>\n\n\n\n Low carb nie jest tym samym co keto.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Po drugie, cz\u0119\u015b\u0107 poprawy wynika prawdopodobnie nie z samej ketozy, lecz z redukcji masy cia\u0142a, mniejszej poda\u017cy energii, zmniejszenia oty\u0142o\u015bci trzewnej i ograniczenia spo\u017cycia rafinowanych w\u0119glowodan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W niewielkim randomizowanym badaniu 24 pacjent\u00f3w z MASLD por\u00f3wnano o\u015bmiotygodniow\u0105 diet\u0119 ketogeniczn\u0105 z programem opartym na diecie DASH. Pacjenci na keto schudli znacznie wi\u0119cej \u2014 \u015brednio oko\u0142o 6,2 kg wobec oko\u0142o 2,1 kg \u2014 natomiast nie wykazano istotnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy grupami w zakresie st\u0142uszczenia ani sztywno\u015bci w\u0105troby ocenianych elastograficznie. [7]<\/a><\/p>\n\n\n\n Dlatego dieta ketogeniczna mo\u017ce by\u0107 u\u017cytecznym narz\u0119dziem dla wybranych pacjent\u00f3w, ale nie mo\u017cna obecnie uzna\u0107 jej za uniwersaln\u0105 terapi\u0119 MASLD.<\/p>\n\n\n\n Z punktu widzenia chor\u00f3b naczy\u0144 jest to niezwykle wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n Pacjent na diecie ketogenicznej mo\u017ce jednocze\u015bnie schudn\u0105\u0107, obni\u017cy\u0107 glikemi\u0119, zmniejszy\u0107 insulinemi\u0119, zmniejszy\u0107 triglicerydy i zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu w w\u0105trobie\u2026<\/p>\n\n\n\n \u2026a jednocze\u015bnie zwi\u0119kszy\u0107 LDL-C.<\/p>\n\n\n\n Metaanaliza 62 randomizowanych bada\u0144 opublikowana w 2026 roku wykaza\u0142a \u015bredni spadek trigliceryd\u00f3w o oko\u0142o 20 mg\/dl<\/strong> i wzrost HDL-C o oko\u0142o 3,6 mg\/dl<\/strong>, ale jednocze\u015bnie wzrost LDL-C o oko\u0142o 8,5 mg\/dl<\/strong>. [5]<\/a><\/p>\n\n\n\n Druga du\u017ca analiza randomizowanych bada\u0144 z 2026 roku da\u0142a podobny obraz: popraw\u0119 cz\u0119\u015bci parametr\u00f3w metabolicznych, ale jednocze\u015bnie wzrost LDL-C, przy braku wystarczaj\u0105cych danych dotycz\u0105cych d\u0142ugoterminowych zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych. [11]<\/a><\/p>\n\n\n\n Dlatego spadek trigliceryd\u00f3w nie powinien automatycznie prowadzi\u0107 do zignorowania istotnego wzrostu LDL-C lub ApoB.<\/p>\n\n\n\n W profilaktyce mia\u017cd\u017cycy liczy si\u0119 bowiem r\u00f3wnie\u017c liczba aterogennych cz\u0105stek zawieraj\u0105cych apolipoprotein\u0119 B<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n W\u0105troba znajduje si\u0119 w centrum metabolizmu lipid\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W insulinooporno\u015bci zwi\u0119ksza si\u0119 zar\u00f3wno nap\u0142yw wolnych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych do w\u0105troby, jak i DNL.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119\u015b\u0107 nadmiaru trigliceryd\u00f3w zostaje wyeksportowana z hepatocyt\u00f3w w postaci VLDL zawieraj\u0105cych ApoB.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce powsta\u0107 typowa dyslipidemia aterogenna: zwi\u0119kszone triglicerydy, du\u017ca liczba cz\u0105stek VLDL i remnant\u00f3w, zwi\u0119kszona liczba cz\u0105stek zawieraj\u0105cych ApoB, obni\u017cone HDL-C oraz niekorzystna zmiana profilu LDL.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie insulinooporno\u015b\u0107 i oty\u0142o\u015b\u0107 trzewna zwi\u0105zane s\u0105 z przewlek\u0142ym stanem zapalnym, zaburzeniami adipokin, stresem oksydacyjnym i dysfunkcj\u0105 \u015br\u00f3db\u0142onka.<\/p>\n\n\n\n To \u015brodowisko sprzyja powstawaniu blaszki mia\u017cd\u017cycowej.<\/p>\n\n\n\n Nie jest wi\u0119c zaskoczeniem, \u017ce MASLD wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zwi\u0119kszonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.<\/p>\n\n\n\n Metaanaliza 36 bada\u0144 kohortowych obejmuj\u0105ca oko\u0142o 18,5 miliona os\u00f3b<\/strong> wykaza\u0142a zwi\u0119kszone ryzyko \u015bmiertelnych i nie\u015bmiertelnych zdarze\u0144 sercowo-naczyniowych u os\u00f3b z MASLD. [9]<\/a><\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to jednak, \u017ce sama st\u0142uszczona w\u0105troba jest jedyn\u0105 przyczyn\u0105 mia\u017cd\u017cycy. Obie choroby maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnych czynnik\u00f3w: oty\u0142o\u015b\u0107, insulinooporno\u015b\u0107, cukrzyc\u0119, nadci\u015bnienie i dyslipidemi\u0119.<\/p>\n\n\n\n Z klinicznego punktu widzenia wniosek jest jednak bardzo istotny:<\/p>\n\n\n\n St\u0142uszczenie w\u0105troby powinno by\u0107 sygna\u0142em do oceny ca\u0142ego ryzyka sercowo-naczyniowego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zek MASLD z mia\u017cd\u017cyc\u0105 obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w badaniach obrazowych.<\/p>\n\n\n\n W du\u017cej metaanalizie 59 bada\u0144 obejmuj\u0105cej 16 179 os\u00f3b z NAFLD i ponad 26 tysi\u0119cy os\u00f3b kontrolnych wykazano zwi\u0105zek st\u0142uszczenia w\u0105troby ze zwi\u0119kszon\u0105 grubo\u015bci\u0105 kompleksu intima-media t\u0119tnic szyjnych oraz cz\u0119stszym wyst\u0119powaniem zmian mia\u017cd\u017cycowych. [8]<\/a><\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to, \u017ce ka\u017cdy pacjent ze st\u0142uszczeniem powinien automatycznie wykonywa\u0107 USG Doppler t\u0119tnic szyjnych.<\/p>\n\n\n\n Wskazanie powinno wynika\u0107 z wieku, objaw\u00f3w, badania klinicznego i ca\u0142kowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.<\/p>\n\n\n\n Natomiast przypadkowe wykrycie MASLD powinno sk\u0142oni\u0107 do oceny co najmniej ci\u015bnienia t\u0119tniczego, masy cia\u0142a i obwodu pasa, gospodarki w\u0119glowodanowej oraz profilu lipidowego.<\/p>\n\n\n\n To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne u pacjent\u00f3w z chorobami naczy\u0144.<\/p>\n\n\n\n W praktyce nadal spotyka si\u0119 osoby, kt\u00f3re rezygnuj\u0105 ze statyny, poniewa\u017c \u201emaj\u0105 st\u0142uszczon\u0105 w\u0105trob\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n Jest to b\u0142\u0119dne rozumowanie.<\/p>\n\n\n\n Pacjent z MASLD bardzo cz\u0119sto ma jednocze\u015bnie podwy\u017cszone ryzyko sercowo-naczyniowe i w\u0142a\u015bnie dlatego mo\u017ce odnie\u015b\u0107 du\u017c\u0105 korzy\u015b\u0107 z prawid\u0142owo prowadzonego leczenia dyslipidemii.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_00000000051c82108670bd3fc92265cf-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nCzym w\u0142a\u015bciwie jest st\u0142uszczenie w\u0105troby?<\/h2>\n\n\n\n
Sk\u0105d bierze si\u0119 t\u0142uszcz w w\u0105trobie?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_000000003ae0821081d922b5017a1d51-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nInsulina hamuje lipoliz\u0119. Dlaczego wi\u0119c hiperinsulinemia sprzyja st\u0142uszczeniu?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_00000000d5fc8210a8e37dec8760d0d0-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nDe novo lipogeneza \u2014 kiedy w\u0105troba sama produkuje t\u0142uszcz<\/h2>\n\n\n\n
St\u0142uszczenie w\u0105troby u dzieci<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_00000000ce488210a05941938540d657-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nCukrzyca i st\u0142uszczenie \u2014 b\u0142\u0119dne ko\u0142o<\/h2>\n\n\n\n
Fruktoza \u2014 szczeg\u00f3lny cukier dla w\u0105troby<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_000000009a988210a1498845839bd126-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nCzy w takim razie nale\u017cy unika\u0107 owoc\u00f3w?<\/h2>\n\n\n\n
Fruktoza i alkohol \u2014 podobny efekt, ale nie ten sam mechanizm<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_00000000ddb082109187495aa324bf34-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nCzy oleje ro\u015blinne powoduj\u0105 insulinooporno\u015b\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_0000000008488210a4e5485bc7b9f572-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nT\u0142uszcz t\u0142uszczowi nier\u00f3wny<\/h2>\n\n\n\n
Czy czerwone mi\u0119so cofa st\u0142uszczenie w\u0105troby?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_0000000021d08210bc637e73bdcf034d-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nA dieta ketogeniczna?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_0000000075c88210b9eece16512408e9-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\nParadoks keto: lepsza glikemia, mniej trigliceryd\u00f3w\u2026 ale wy\u017cszy LDL<\/h2>\n\n\n\n
Co \u0142\u0105czy st\u0142uszczenie w\u0105troby z mia\u017cd\u017cyc\u0105?<\/h2>\n\n\n\n
St\u0142uszczenie w\u0105troby a t\u0119tnice szyjne<\/h2>\n\n\n\n
St\u0142uszczenie w\u0105troby nie jest przeciwwskazaniem do leczenia statyn\u0105<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/angiomedic.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/file_0000000009748210bee696c3be9b3ecf-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\n