Pończochy uciskowe po zakrzepicy — czy zapobiegają zespołowi pozakrzepowemu? Badanie SOX
ANGIOMEDIC · Doniesienia naukowe – EBM · Badania kształtujące praktykę
Czy każdy pacjent po zakrzepicy powinien nosić pończochę uciskową przez dwa lata? SOX podważyło zasadność rutynowego stosowania takiego schematu w profilaktyce zespołu pozakrzepowego.[1]
Omawiamy badanie opublikowane online w 2013 r., w wydaniu czasopisma z 2014 r. Kontekst zaleceń podajemy osobno, z datami dokumentów.
Jakie były wyniki?
| Wskaźnik | Aktywny ucisk | Placebo |
|---|---|---|
| Przydzieleni uczestnicy | 410 | 396 |
| Skumulowana częstość zespołu pozakrzepowego | 14,2% | 12,7% |
Skorygowany HR wyniósł 1,13 (95% CI: 0,73–1,76; p=0,58). Podobny wynik uzyskano w zaplanowanej analizie osób deklarujących częste używanie wyrobu. Finansowanie: Canadian Institutes of Health Research.[1]
Nie wykazano skuteczności badanego schematu w zapobieganiu PTS. Nie jest to dowód szkodliwości ucisku ani ocena wszystkich jego zastosowań.
Dwa różne cele kompresji
| Cel | Pytanie kliniczne |
|---|---|
| Zapobieganie zespołowi pozakrzepowemu | Czy wielomiesięczne stosowanie zmniejsza ryzyko późnego powikłania? |
| Leczenie objawowe | Czy ucisk zmniejsza obecny ból, obrzęk lub uczucie ciężkości? |
ASH zaznacza, że u wybranych pacjentów pończochy mogą pomagać w bólu i obrzęku związanych z ZŻG, mimo braku zalecenia do rutynowej profilaktyki PTS.[2]
Co ogranicza interpretację?
Mocnymi stronami SOX są randomizacja, placebo i wieloośrodkowy charakter. Ograniczeniem jest przestrzeganie zaleceń dotyczących noszenia wyrobu. W późniejszej analizie uczestnicy zgłaszali powody niestosowania pończoch codziennie; oceniano również czynniki związane z nieregularnym używaniem.[4]
To istotne dla terapii wymagającej codziennego zaangażowania. Nie pozwala jednak z góry uznać, że regularne noszenie na pewno zapobiega PTS. Należy odróżniać biologiczny efekt wyrobu od skuteczności całej strategii jego przepisywania i stosowania.
Znaczenie ma też definicja wyniku. Podane 14,2% i 12,7% dotyczą kryteriów Ginsberga. Nie należy bezpośrednio porównywać ich z częstościami rozpoznania opartymi na innych skalach.[1]
Dlaczego zalecenia nie są jednakowe?
- ASH 2020: sugeruje niestosowanie pończoch rutynowo w profilaktyce PTS, zarówno przy zwiększonym, jak i bez zwiększonego ryzyka. To zalecenie warunkowe, przy bardzo niskiej pewności dowodów; dopuszcza korzyść objawową u wybranych chorych.[2]
- ESVS 2021: zaleca rozważenie podkolanówek po proksymalnej ZŻG w celu zmniejszenia ryzyka PTS — zalecenie 32, klasa IIa, poziom A. Osobno zaleca wczesną kompresję dla redukcji bólu, obrzęku i resztkowej przeszkody żylnej — zalecenie 31, I A.[3]
Klasyfikacje podano według autorów dokumentów. Ich systemy oceniania nie są bezpośrednio zamienne. Nie nadajemy własnej formalnej klasy dowodów badaniu SOX.
Czy trzeba nosić pończochę przez dwa lata?
Nie należy traktować tego czasu jako automatycznej reguły dla każdego pacjenta. ESVS 2021 zaleca przy niewielkich objawach i oznakach ocenianych skalą Villalta ograniczenie stosowania do 6 lub 12 miesięcy (zalecenie 33, I A). Decyzja wymaga ponownej oceny.[3]
Dobór ucisku wymaga uwzględnienia stanu tętnic i przeciwwskazań. ESVS wskazuje m.in. ciężkie niedokrwienie kończyny oraz ciężką niewydolność serca jako sytuacje wymagające szczególnej uwagi.[3]
Źródła
- Kahn SR, Shapiro S, Wells PS i wsp. Compression stockings to prevent post-thrombotic syndrome: a randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2014;383:880–888. DOI · PubMed.
- Ortel TL i wsp. American Society of Hematology 2020 guidelines for management of venous thromboembolism: treatment of deep vein thrombosis and pulmonary embolism. Blood Adv. 2020;4:4693–4738. Zalecenia 27–28. DOI.
- Kakkos SK i wsp. ESVS 2021 Clinical Practice Guidelines on the Management of Venous Thrombosis. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2021;61:9–82. DOI · Wytyczne — PDF.
- Patient-reported reasons for and predictors of noncompliance with compression stockings in a randomized trial of stockings to prevent postthrombotic syndrome. Res Pract Thromb Haemost. 2020. DOI · PubMed.
