Kompresjoterapia – jak działają wyroby uciskowe i jak prawidłowo je dobierać?
ANGIOMEDIC · PORADNIK PACJENTA · FLEBOLOGIA I LIMFOLOGIA
Kompresjoterapia – jak działają podkolanówki, pończochy i bandaże uciskowe?
Kompresjoterapia jest jednym z podstawowych sposobów leczenia objawów przewlekłej choroby żylnej, obrzęków i owrzodzeń żylnych. Dobrze dobrany wyrób może zmniejszać obrzęk i uczucie ciężkości nóg. Nie każdy ucisk jest jednak odpowiedni dla każdego pacjenta.
1. Jak działa kompresjoterapia?
Zewnętrzny ucisk ogranicza nadmierne rozszerzanie żył, wspomaga powrót krwi żylnej podczas pracy mięśni łydki i przeciwdziała gromadzeniu się płynu w tkankach. W typowych pończochach o stopniowanym ucisku ciśnienie jest największe w okolicy kostki i zmniejsza się ku górze. W systemach bandażowych i regulowanych charakter ucisku zależy również od sztywności materiału i techniki założenia.
2. Kiedy może pomóc?
- Żylaki i objawy przewlekłej choroby żylnej: ciężkość nóg, uczucie rozpierania, obrzęki.
- Obrzęki pochodzenia żylnego i wybrane postacie obrzęku limfatycznego.
- Owrzodzenia żylne goleni: prawidłowo dobrana kompresja jest podstawowym elementem leczenia, wraz z leczeniem rany i przyczyny niewydolności żylnej.
- Wybrane sytuacje po zakrzepicy żył głębokich: przede wszystkim łagodzenie objawów; nie każda osoba po DVT wymaga rutynowego, wieloletniego noszenia pończoch w celu zapobiegania zespołowi pozakrzepowemu.
- Wybrane okresy ciąży, gdy występują dolegliwości żylne lub obrzęki – po indywidualnej ocenie.
3. Rodzaje wyrobów – przykłady z katalogów producentów
Przykładowe fotografie wyrobów i akcesoriów ilustrują ich budowę oraz zastosowanie. Zdjęcia przekazane przez autora publikacji i umieszczone w bibliotece mediów ANGIOMEDIC. Nazwy handlowe służą identyfikacji produktów; nie stanowią porównania skuteczności ani rekomendacji konkretnej marki.
Podkolanówki uciskowe
Najczęściej stosowane przy objawach i obrzękach ograniczonych do podudzia; sięgają poniżej kolana.
Pończochy do uda
Rozwiązanie dobierane m.in. przy wskazaniach obejmujących większy odcinek kończyny. Nie są automatycznie skuteczniejsze od podkolanówek.
Thuasne Biflex
Rodzina bandaży o różnych właściwościach rozciągania i kalibracji. Biflex 16+/17+ nie należy utożsamiać z bandażem krótkorozciągliwym Biflexideal.
Thuasne Biflex Kit
Dwuwarstwowy zestaw bandaży przeznaczony m.in. do leczenia owrzodzeń żylnych, zakładany zgodnie z instrukcją przez przeszkoloną osobę.
Thuasne Biflex Self Adjust
Regulowany system kompresji na łydkę, pozwalający dostosowywać napięcie zapięć według instrukcji i zaleceń.
SIGVARIS – wyroby uciskowe
Medyczne podkolanówki i pończochy o zróżnicowanej konstrukcji. Model i rozmiar dobiera się według wskazań i tabeli pomiarowej.
JOBST – medyczna kompresja
Wyroby uciskowe do terapii chorób żylnych i obrzęków. Rodzaj dzianiny, długość i ucisk wymagają indywidualnego doboru.
4. Klasy ucisku – co oznaczają liczby?
W klasyfikacji RAL-GZ 387 ciśnienie podawane jest w mmHg w okolicy kostki. Inne standardy krajowe mogą mieć odmienne granice – dlatego sprawdzaj rzeczywistą wartość mmHg, a nie tylko numer klasy.
| Klasa RAL | Ciśnienie | Przykładowy kontekst kliniczny |
|---|---|---|
| I | 18–21 mmHg | Łagodniejsze objawy choroby żylnej u odpowiednio zakwalifikowanych osób. |
| II | 23–32 mmHg | Objawowa choroba żylna i wybrane obrzęki; dobór indywidualny. |
| III | 34–46 mmHg | Zaawansowane przypadki wymagające większego ucisku i kontroli specjalistycznej. |
| IV | ≥49 mmHg | Wybrane szczególne wskazania, zwykle w opiece specjalistycznej. |
Uwaga: ucisku pod bandażem nie można wiarygodnie określić na podstawie samej nazwy bandaża ani liczby warstw; zależy m.in. od napięcia, szerokości, liczby warstw i obwodu kończyny.
5. Jak dobrać rozmiar i długość?
- Wykonaj pomiary zgodnie z tabelą konkretnego producenta, najlepiej rano, zanim obrzęk się nasili.
- Zmierz co najmniej obwód nad kostką, obwód łydki i długość podudzia; pończochy wymagają dodatkowych pomiarów uda i długości kończyny.
- Dobierz wysokość wyrobu do rozmieszczenia zmian i celu leczenia.
- Jeżeli obrzęk jest duży lub szybko się zmienia, najpierw może być potrzebna faza redukcji obrzęku bandażami lub systemem regulowanym.
- Sprawdź, czy wyrób nie roluje się, nie tworzy fałd i nie uciska punktowo skóry.
6. Jak łatwiej zakładać pończochy? Przyrządy i stelaże
Trudności z zakładaniem nie muszą oznaczać konieczności rezygnacji z leczenia. Dostępne są przyrządy ślizgowe, silikonowe, rękawiczki oraz metalowe stelaże. Dobór zależy od siły rąk, możliwości schylania się i rodzaju wyrobu.
DOFF N’ DONNER SET
Miękki silikonowy element i stożek ułatwiają nasuwanie i zdejmowanie wyrobu; może być przydatny również opiekunom.
Stelaż do zakładania wyrobów uciskowych
Metalowy stelaż ułatwia naciągnięcie podkolanówki lub pończochy, szczególnie przy ograniczonej możliwości schylania się. Zdjęcie przedstawia przykładowy typ przyrządu, nie potwierdza modelu MELANY.
Magnide On/Off
Ślizgowa pomoc do zakładania i zdejmowania pończoch z zakrytymi palcami.
Arion Easy-Slide
Pomoc ślizgowa do zakładania odpowiednich wyrobów uciskowych, zwłaszcza z odkrytymi palcami. Należy sprawdzić zgodność z konkretnym modelem pończochy i instrukcję producenta.
Stelaże metalowe: istnieją także klasyczne stelaże do naciągania podkolanówki lub pończochy przed wsunięciem stopy. Należy wybrać model zgodny z rozmiarem wyrobu i możliwościami ruchowymi pacjenta; demonstracja w sklepie medycznym często jest bardzo pomocna.
Zobacz filmy instruktażowe producenta: zakładanie i zdejmowanie wyrobów uciskowych.
7. Jak prawidłowo nosić wyrób?
- Najczęściej zakładaj wyrób rano, przed narastaniem obrzęku, na suchą skórę.
- Rozprowadzaj dzianinę stopniowo, bez silnego ciągnięcia za górny brzeg; pomocne są rękawiczki o dobrej przyczepności.
- Nie zawijaj górnego brzegu i nie dopuszczaj do powstawania ciasnych fałd.
- Pończochy dzienne zazwyczaj zdejmuj na noc, chyba że lekarz zaleci inaczej. Niektóre specjalistyczne systemy bandażowe i wyroby nocne mają inne zasady.
- Pierz i wymieniaj wyroby zgodnie z instrukcją producenta; z czasem dzianina traci właściwości uciskowe.
8. Kompresja a zakrzepica, owrzodzenie i obrzęk limfatyczny
Po zakrzepicy żył głębokich
Pończochy mogą zmniejszać ból i obrzęk. Nie powinny jednak zastępować leczenia przeciwkrzepliwego. Rutynowe stosowanie u każdego pacjenta wyłącznie w celu zapobiegania zespołowi pozakrzepowemu nie jest obecnie uniwersalnie zalecane.
Owrzodzenie żylne
Kompresja jest ważnym elementem terapii, lecz przed jej zastosowaniem należy ocenić układ tętniczy. W zależności od sytuacji wykorzystuje się systemy wielowarstwowe, specjalne zestawy pończochowe lub regulowane systemy uciskowe. W przypadku mieszanego owrzodzenia tętniczo-żylnego sposób ucisku wymaga indywidualnej kwalifikacji.
Obrzęk limfatyczny
W fazie intensywnej redukcji obrzęku stosuje się często bandażowanie wielowarstwowe lub regulowane systemy ucisku, a w fazie podtrzymującej – dopasowane wyroby dziane, niekiedy na płasko. Leczenie obejmuje również ruch, pielęgnację skóry i inne elementy kompleksowej terapii przeciwobrzękowej.
Kompresja pneumatyczna
Urządzenia do przerywanej kompresji pneumatycznej (IPC) mogą być uzupełnieniem terapii w wybranych wskazaniach, ale nie zastępują prawidłowo dobranej kompresji dziennej ani oceny przyczyny obrzęku.
9. Najczęstsze pytania
Czy mogę spać w podkolanówkach uciskowych?
Zwykle nie w standardowych wyrobach przeznaczonych do noszenia w dzień. Istnieją wyjątki: specjalistyczne systemy bandażowe i nocne, stosowane zgodnie z zaleceniem.
Czy podkolanówki powinny bardzo mocno uciskać?
Powinny wywierać kontrolowany ucisk, ale nie powodować narastającego bólu, drętwienia ani zmiany koloru palców. Nadmierny ucisk miejscowy może oznaczać zły rozmiar lub nieprawidłowe założenie.
Czy pończochy są zawsze lepsze od podkolanówek?
Nie. Długość wyrobu dobiera się do celu leczenia, lokalizacji obrzęku, tolerancji i możliwości codziennego stosowania.
Czy przy żylakach wystarczą zwykłe skarpety „uciskowe”?
Nie zawsze. Produkty sportowe lub podróżne nie muszą spełniać wymagań medycznych wyrobów kompresyjnych o określonym ciśnieniu przy kostce.
Czy przy chorobie tętnic mogę nosić kompresję?
To zależy od stopnia niedokrwienia. Niekiedy możliwa jest zmodyfikowana, niższa kompresja pod kontrolą specjalisty, ale przy ciężkim niedokrwieniu może być przeciwwskazana.
10. Źródła i materiały edukacyjne
- ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs.
- Risks and contraindications of medical compression treatment – international consensus statement.
- Thuasne – katalog bandaży.
- SIGVARIS / Pani Teresa Medica – katalog wyrobów.
- SIGVARIS – akcesoria do zakładania.
Wymienione produkty stanowią przykłady kategorii wyrobów, nie reklamę ani rekomendację określonego producenta. Wskazania i instrukcje należy weryfikować dla konkretnego modelu.
Autor: lek. Jerzy Zduleczny
ANGIOMEDIC – Ośrodek Diagnostyki i Terapii
angiomedic.pl
