Laser, operacja czy skleroterapia pianą? Która metoda leczenia żylaków daje trwalsze efekty po 14 latach?
Co daje trwalszy efekt leczenia żylaków: laser, operacja czy skleroterapia pianą? Odpowiedź nie jest oczywista, zwłaszcza gdy oceniamy pacjentów wiele lat po zabiegu. W 2026 roku opublikowano wyniki 14-letniej obserwacji osób, które pierwotnie losowo przydzielono do trzech metod leczenia niewydolnej żyły odpiszczelowej.
Badanie pozwala spojrzeć osobno na trzy kwestie: czy powrócił nieprawidłowy przepływ krwi w leczonej żyle, czy potrzebny był kolejny zabieg oraz jak pacjent ocenia swoje samopoczucie i jakość życia.
Doniesienie naukowe – ocena EBM
Badanie: Rahman T. i wsp., Fourteen Year Outcomes of a Randomised Controlled Trial Comparing Endovenous Laser Ablation, High Ligation and Stripping, and Ultrasound Guided Foam Sclerotherapy for Great Saphenous Varicose Veins.
Źródło: European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 2026; 72(3):533–540. Publikacja online: 1 lutego 2026. DOI: 10.1016/j.ejvs.2026.01.056; PMID: 41633433.
Projekt: długoterminowa obserwacja uczestników randomizowanego badania porównującego trzy strategie leczenia objawowego refluksu żyły odpiszczelowej (GSV). Randomizacja dotyczyła pierwotnego przydziału leczenia, a nie ponownego losowania po 14 latach.
Populacja: 233 pacjentów pierwotnie randomizowanych; 214 uwzględnionych w badaniu; 196 zaproszonych na kontrolę, 126 (58,9% z 214) zgłosiło się na wizytę po 14 latach. Liczebności analiz poszczególnych punktów końcowych były mniejsze.
Porównanie: EVLA – wewnątrzżylna ablacja laserowa; HLS – wysokie podwiązanie ujścia i stripping; UGFS – skleroterapia pianą pod kontrolą USG.
Główne punkty końcowe: nawrót refluksu w GSV powyżej kolana i ponowne interwencje na GSV. Dodatkowy: jakość życia.
Ocena dowodów: wartościowe porównanie z pierwotną randomizacją, ale 14-letnie wyniki mają istotne ograniczenia związane z utratą uczestników, małymi grupami i szerokimi przedziałami ufności. Autorzy nie przypisali tu formalnego poziomu GRADE.
Jak leczono żylaki?
Laser (EVLA) zamyka niewydolny pień żylny energią dostarczaną przez włókno wprowadzone do żyły. Operacja (HLS) polega na chirurgicznym podwiązaniu ujścia i usunięciu pnia żyły odpiszczelowej. Skleroterapia pianą (UGFS) wykorzystuje podany pod kontrolą USG środek obliterujący w postaci piany.
Wszystkie trzy metody mogą być stosowane w określonych sytuacjach klinicznych, lecz różnią się inwazyjnością, sposobem rekonwalescencji i trwałością zamknięcia niewydolnego pnia.
Co wykazała kontrola po 14 latach?
| Wynik | Operacja HLS | Laser EVLA | Piana UGFS |
|---|---|---|---|
| Nawrót refluksu w GSV powyżej kolana | 2,6% (1/38) | 6,1% (3/49) | 30,8% (12/39) |
| Ponowna interwencja na GSV | 13,2% (5/38) | 8,2% (4/49) | 56,4% (22/39) |
| Jakość życia – AVVQ, mediana | 8,9 | 6,1 | 8,8 |
Odsetki odnoszą się do osób z dostępnymi danymi w poszczególnych analizach, a nie do wszystkich pierwotnie randomizowanych pacjentów. AVVQ – Aberdeen Varicose Vein Questionnaire; niższy wynik oznacza mniejsze obciążenie objawami.
Skleroterapia pianą wiązała się z częstszym nawrotem refluksu i częstszą potrzebą ponownego leczenia niż laser i operacja (dla porównania trzech grup: p < 0,001 w obu punktach końcowych). W porównaniu z laserem względne ryzyko nawrotu refluksu po pianie wyniosło RR 5,0 (95% CI 1,5–16,6), a ponownej interwencji RR 6,9 (95% CI 2,6–18,4). W porównaniu z operacją odpowiednio RR 11,7 (95% CI 1,6–85,6) i RR 4,3 (95% CI 1,8–10,2).
Nie wykazano statystycznie istotnej różnicy między laserem a operacją w tych punktach końcowych. Nie oznacza to jednak udowodnienia pełnej równoważności obu metod – grupy były małe, a przedziały ufności szerokie.
Wyniki kwestionariusza jakości życia po 14 latach były podobne w trzech grupach (p = 0,21). Jest to ważne przypomnienie, że wynik badania USG i subiektywne odczucia pacjenta nie zawsze są tożsame.
Co te wyniki oznaczają dla pacjenta?
Jeżeli głównym celem jest trwałe wyłączenie niewydolnego pnia żyły odpiszczelowej, dane z tej obserwacji przemawiają na korzyść EVLA i klasycznej operacji w porównaniu z UGFS. Nie oznacza to, że skleroterapia pianą jest metodą niewłaściwą. Może być dobrym wyborem w określonych sytuacjach, np. przy leczeniu wybranych nawrotowych lub krętych żylaków albo gdy inne procedury nie są odpowiednie.
Decyzję o leczeniu należy podejmować po badaniu klinicznym i USG Doppler z mapowaniem refluksu. Istotne są m.in. średnica i przebieg niewydolnej żyły, źródło refluksu, stan układu głębokiego, przebyte zabiegi, dolegliwości i preferencje pacjenta.
Ograniczenia badania – co trzeba wiedzieć?
- Utrata uczestników: na 14-letnią wizytę zgłosiło się 126 osób, co zwiększa ryzyko błędu selekcji.
- Małe grupy: niektóre porównania oparto na zaledwie kilku zdarzeniach; przedziały ufności były szerokie.
- Techniki sprzed kilkunastu lat: wyniki nie opisują automatycznie skuteczności wszystkich obecnie stosowanych wariantów ablacji i skleroterapii.
- Ograniczony zakres: analizowano objawowy refluks GSV; wyników nie należy przenosić na teleangiektazje, drobne żyły siatkowate, niewydolność SSV ani na metody klejowe i radiowe, których w tym badaniu nie porównywano.
- Jakość życia: brak istotnej różnicy nie jest dowodem identycznego efektu u każdego pacjenta.
Komentarz kliniczny ANGIOMEDIC
W praktyce flebologicznej warto oddzielać skuteczność anatomiczną (zamknięcie pnia i brak refluksu), trwałość kliniczną (brak potrzeby kolejnych zabiegów) oraz efekt odczuwany przez pacjenta (ustąpienie dolegliwości i poprawa jakości życia). To trzy różne, choć powiązane cele leczenia.
Przed kwalifikacją do zabiegu kluczowe jest prawidłowo wykonane USG Doppler układu żylnego z oceną pnia GSV, ujścia odpiszczelowo-udowego, dopływów, perforatorów i układu głębokiego. Wybór EVLA, operacji lub skleroterapii powinien wynikać z obrazu hemodynamicznego, a nie wyłącznie z ogólnej informacji, która metoda „jest najlepsza”.
Wniosek: po 14 latach laser i klasyczna operacja wykazywały korzystniejsze wyniki dotyczące nawrotu refluksu i ponownych interwencji niż skleroterapia pianą, przy porównywalnych wynikach jakości życia. Ze względu na ograniczenia obserwacji wnioski wymagają indywidualnego zastosowania.
Źródło pierwotne: Rahman T, Noronen K, Vähäaho S, Halmesmäki K, Venermo M. Fourteen Year Outcomes of a Randomised Controlled Trial Comparing Endovenous Laser Ablation, High Ligation and Stripping, and Ultrasound Guided Foam Sclerotherapy for Great Saphenous Varicose Veins. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2026;72(3):533–540. doi:10.1016/j.ejvs.2026.01.056.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.
